ถูกหลอกให้โอนเงินเอง ต่างประเทศคืนเงินให้ไหม เทียบกับไทย

ถ้าถูกหลอกจนโอนเงินเอง ธนาคารต้องคืนเงินให้ไหม คำตอบต่างกันมากในแต่ละประเทศ อังกฤษมีกฎบังคับคืนเงินให้เหยื่อบางประเภท อินเดียออกกฎคุ้มครองธุรกรรมทุจริตดิจิทัลฉบับใหม่ที่จะเริ่มใช้ 1 ม.ค. 2570 แต่ตัวบทยังไม่เอ่ยถึงคนที่ถูกหลอกให้กดโอนเองโดยตรง ส่วนสิงคโปร์บอกชัดว่าวิธีแบ่งความรับผิดแบบเดียวกันไม่เหมาะกับการโอนที่เหยื่ออนุมัติเอง บทความนี้สรุปทั้งสามประเทศ แล้วดูว่าไทยมีอะไรอยู่ในมือบ้าง

เกิดอะไรขึ้น

อังกฤษ กฎคืนเงินเหยื่อ "โอนเงินเอง" (APP fraud) เริ่มเมื่อ 7 ต.ค. 2567 ตามข้อมูลของ PSR ใช้กับการโอนระหว่างบัญชีธนาคารในอังกฤษผ่าน Faster Payments หรือ CHAPS ครอบคลุมบุคคลธรรมดา ธุรกิจจิ๋ว และการกุศล ธนาคารต้องคืนเงินภายใน 5 วันทำการหลังรับเรื่อง (หยุดนับเวลาได้เมื่อต้องหาข้อมูล แต่ต้องได้ข้อสรุปภายใน 35 วันทำการ) เพดานการคืนเงิน 85,000 ปอนด์ต่อกรณี หรือราว 3.8 ล้านบาท (คิดจากอัตราเฉลี่ยกลางของธนาคารพาณิชย์ 45.01 บาทต่อปอนด์ ที่ ธปท. เผยแพร่ 22 ต.ค. 2569) ธนาคารเลือกหักส่วนแรกได้ไม่เกิน 100 ปอนด์ แต่ห้ามหักจากผู้เปราะบาง เหยื่อควรแจ้งภายใน 13 เดือน และธนาคารปฏิเสธได้ถ้าเหยื่อมีส่วนรู้เห็นหรือประมาทร้ายแรง PSR รายงานเมื่อ 9 ก.ค. 2569 ว่าธนาคารและผู้ให้บริการจ่ายคืนเหยื่อสะสม 243 ล้านปอนด์ถึงสิ้นปี 2568

อินเดีย ธนาคารกลางอินเดีย (RBI) ออกคำสั่งแก้ไขเมื่อ 24 มิ.ย. 2569 ใช้กับธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ตั้งแต่ 1 ม.ค. 2570 ตามประกาศของ RBI นิยาม "ธุรกรรมทุจริต" ครอบคลุมธุรกรรมที่คนอื่นทำด้วยข้อมูลที่ได้มาจากลูกค้าโดยหลอกลวง ธุรกรรมที่ลูกค้าอนุมัติเพราะถูกบังคับข่มขู่ และธุรกรรมที่ลูกค้าไม่ได้อนุมัติ ตัวบทที่เราอ่านไม่ได้เอ่ยถึงกรณีถูกหลอกให้อนุมัติโอนเองโดยตรง จึงยังสรุปไม่ได้ว่าเหยื่อกลุ่มนี้ได้รับความคุ้มครองหรือไม่ หลักการสำคัญคือ ลูกค้าไม่ต้องรับผิดหากเกิดจากความบกพร่องของธนาคาร ถ้าเป็นการละเมิดจากบุคคลที่สามและลูกค้าแจ้งภายใน 5 วันตามปฏิทินก็ไม่ต้องรับผิดเช่นกัน และธนาคารต้องเป็นฝ่ายพิสูจน์ว่าลูกค้ามีส่วนรับผิด ถ้าลูกค้าประมาท ลูกค้ารับความเสียหายจนถึงเวลาที่แจ้ง แต่มีโครงการชดเชยรายย่อย ผู้เสียหายที่ขาดทุนรวมไม่เกิน 50,000 รูปี จะได้ 85% ของความเสียหายสุทธิหรือ 25,000 รูปี แล้วแต่อย่างใดน้อยกว่า ใช้ได้ครั้งเดียวในชีวิต ต้องแจ้งทั้งธนาคารและพอร์ทัลแจ้งอาชญากรรมไซเบอร์แห่งชาติหรือสายด่วน 1930 ภายใน 5 วันตามปฏิทิน และใช้กับความเสียหายที่เกิดภายใน 1 ปีนับจาก 1 ม.ค. 2570

สิงคโปร์ ตำรวจสิงคโปร์รายงานผ่าน AsiaOne (26 ส.ค. 2569) ว่าครึ่งแรกของปี 2569 ความเสียหายจากสแกมอยู่ที่ราว 410.6 ล้านดอลลาร์ (ตามบริบทคือดอลลาร์สิงคโปร์) ลดลง 17.9% จากราว 500.2 ล้านดอลลาร์ในครึ่งแรกปี 2568 และใน 80.8% ของคดี มิจฉาชีพไม่ได้ควบคุมบัญชีเหยื่อ แต่หลอกให้เหยื่อโอนเงินเอง กรอบความรับผิดร่วมของสิงคโปร์ (Shared Responsibility Framework) เริ่ม 16 ธ.ค. 2567 ตาม MAS ครอบคลุมเฉพาะสแกมฟิชชิงตามขอบเขตที่กำหนด Fintech News Singapore (10 ก.ย. 2569) รายงานว่ารองประธาน MAS บอกรัฐสภาว่ากรอบนี้ออกแบบสำหรับฟิชชิงที่เป็นธุรกรรมซึ่งเหยื่อไม่ได้อนุมัติ และไม่เหมาะกับการโอนที่เหยื่อทำเอง (รายงานไม่ระบุวันที่แถลง)

ทำไมถึงเป็นแบบนี้

กรณีที่ยากที่สุดคือเหยื่อกดโอนเอง เพราะธนาคารมักบอกว่าลูกค้าอนุมัติเอง อังกฤษเลือกให้ธนาคารร่วมรับความเสียหายเพื่อให้ธนาคารมีแรงจูงใจป้องกัน ผลประเมินที่ PSR ว่าจ้าง (Frontier Economics ตามที่ Which? รายงาน 2 ก.ค. 2569) ประมาณว่าความเสียหายลดลงราว 73 ล้านปอนด์ต่อปี ซึ่ง Which? เองเป็นองค์กรที่รณรงค์เรื่องนี้ ส่วนสิงคโปร์เน้นป้องกันตั้งแต่ต้นทาง เช่น ทยอยเลิกใช้ OTP ทาง SMS ในกิจกรรมเสี่ยงสูงบางอย่าง (คำตอบของ MAS ต่อรัฐสภา 13 ม.ค. 2569) และตามรายงานของ Fintech News ธนาคารใหญ่เริ่มมีช่วงพักก่อนทำรายการเสี่ยงสูง

เกี่ยวกับเรายังไง

ธปท. ระบุว่า พ.ร.ก. มาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 มีผล 13 เม.ย. 2568 และให้สถาบันการเงินร่วมรับผิดชอบความเสียหายต่อลูกค้า เฉพาะเมื่อความเสียหายเกิดจากการไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานที่ ธปท. กำหนด มาตรฐานของธนาคารมีผลตั้งแต่ 8 ส.ค. 2568 (ข่าว ธปท. 31/2568) ตัวอย่างมาตรฐาน เช่น แจ้งเตือนทุกครั้งที่โอนออก ยืนยันใบหน้าเมื่อโอนตั้งแต่ 50,000 บาท จัดการบัญชีม้า และมีช่องทางแจ้งเหตุรวดเร็ว ตาม Q&A ของ ธปท. (ข่าว 15/2568) มาตรฐานนี้ครอบคลุมทั้งกรณีถูกสวมรอยและกรณีถูกหลอกให้ทำธุรกรรมเอง แต่ธนาคารรับผิดเฉพาะเมื่อไม่ทำตามมาตรฐานเท่านั้น

เรื่องเงินคืน ธปท. อธิบายว่า เงินส่วนที่อายัดได้ทัน จะเข้ากระบวนการพิสูจน์ความเป็นเจ้าของและพิจารณาคืนโดยสำนักงาน ปปง. ส่วนที่อายัดไม่ทัน ศาลจะพิจารณาความร่วมรับผิดชอบ เราไม่พบข้อมูลทางการว่าธนาคารต้องคืนเงินภายในกี่วัน และยังไม่ได้อ่านตัวบทเต็มของ พ.ร.ก. (ราชกิจจานุเบกษา 12 เม.ย. 2568) จึงไม่ยืนยันเงื่อนไขยกเว้นรายละเอียด สอบถามธนาคารที่คุณใช้หรือ ธปท. โดยตรง

มาตรการอื่นที่ ธปท. ประกาศแล้ว

• ธนาคารตั้งวงเงินโอนต่อวันผ่านช่องทางดิจิทัลตามพฤติกรรมของลูกค้า แบ่งเป็นกลุ่มไม่เกิน 50,000 บาท ไม่เกิน 200,000 บาท และสูงกว่านั้น ขอเพิ่มวงเงินได้ทางแอป คอลเซนเตอร์ หรือสาขา (ข้อมูลใน FAQ ของ ธปท. ลงวันที่ 19 ส.ค. 2568)
• บัญชีเยาวชนถูกคุมวงเงินโอนเข้มขึ้น เพราะมิจฉาชีพใช้เป็นบัญชีม้า ธนาคารพาณิชย์ทยอยปรับให้เสร็จภายใน ก.ย. 2569 และ e-Money ภายใน ต.ค. 2569 (ข่าว ธปท. 30/2569 วันที่ 31 ก.ค. 2569)
• เมื่อมีผู้แจ้งว่าถูกหลอก ข้อมูลบัญชีปลายทางเข้าฐานข้อมูลกลางของ ธปท. (CFR) ธนาคารที่ได้รับข้อมูลระงับช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ของบัญชีบุคคลนั้นทันทีจนกว่าเจ้าของบัญชีจะไปยืนยันข้อเท็จจริงที่สาขา (FAQ ของ ธปท.)

ถ้าถูกหลอก ธปท. แนะนำให้ติดต่อ AOC โทร 1441 เพื่อแจ้งความกับตำรวจ และให้ธนาคารของบัญชีปลายทางระงับบัญชีนั้น ยิ่งแจ้งเร็ว ยิ่งมีโอกาสอายัดเงินได้ทัน เทียบกับต่างประเทศ อังกฤษให้เวลาแจ้งภายใน 13 เดือน และอินเดียกำหนดให้แจ้งภายใน 5 วันเพื่อรับสิทธิ์บางอย่าง

ต้องจับตาอะไรต่อ

• 1 ม.ค. 2570 อินเดียเริ่มใช้กฎใหม่ และโครงการชดเชยใช้กับความเสียหายที่เกิดภายใน 1 ปีนับจากวันนั้น
• อังกฤษ Which? รายงานว่า PSR จะเปิดรับความเห็นภายในปีนี้ เรื่องแก้ปัญหาที่ธนาคารตีความกฎไม่เหมือนกัน
• ไทย ข้อความเต็มของกฎและวิธีที่ศาลหรือ ปปง. ใช้จริงในการคืนเงิน ซึ่งเรายังไม่พบข้อมูลสรุปที่เชื่อถือได้

ข้อมูล ณ วันที่ 23 ต.ค. 2569 บทความนี้เพื่อให้ข้อมูล ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุนหรือคำแนะนำทางกฎหมาย